KATRAN ve TÜY modern sanat bilgi ortamı

söyleşi :

eylül 2008 istanbul, hande özelsancak, yavuz tanyeli

SB fotograflar,Atila Cangır,2007,istanbul

Başlangıçta hayatı ve sanatı ne kadar ciddiye aldınız?

Birisi hayata atıldığında neler hissetiniz

demişler, o da ben atılmadım ki, arkadan

ittiler demiş.

İnsan itilince ciddiye alıyor, biliyorsunuz,

nereye düşüyorum acaba diye. İnsan hayata acı

çekerek geliyor.

Sizi ittiklerinde ne kadar ciddiye aldınız? Sanat hayatınıza başlarken bu günleri düşündünüzmü?

Aman iyi ki düşünmemişim. Bir ara bir şeyleri

ciddiye aldım ki resim yaptım. İnsan hiçbir

şeyi tam olarak ciddiye alamaz. Hiçbir şeyi tam

olarak alaya da alamaz. Cereyan ve aksi

cereyanlar arka arkaya gelirler. Depresif bazı

insanlarda bunlar hızla gelir. Biri gelir hemen

ardından öbürü. Ne kadar hızlanırsa vaziyet o

kadar karışır. Şiddetli gelenleri de senin kriz

geçirmene neden olur. Bir şeyi ciddiye almakla

almamak arasındaki sürenin biraz uzaması ve

bunların çok şiddetli hissedilmemesinin bir

faydası var. Bunun bir ayarı var, o ayarı

tutturabilirseniz işiniz iş. Van Gogh kulağını

kesti olmadı, sıktı kurşunu kafasına. Onun çok

aldığı kesin. Bizim de aramızda o kadar alanlar

olmuştur. Ciddiye aldığım için bu yaşlara

kadar uğraştım. Kimse balık tuttuğumu

sanmıyordur. Her gün ben balık tuttum desem ne

yaparsınız! Her gün resim yapmışız, sergiler

açmışız, bundan para kazanmışız. Ciddiye aldık.

Ama daha da ciddiye alırsan kabaca önüne iki

yol çıkıyor. Zeki bir adamsan zaten öbür yola

gidersin. İlk yol megalomani ve övünmek.

Profesör olmak gibi. Bir yere profesör oldun mu

ciddinin de ciddisi olmak zorundasın. Bunun

mesleki deformasyonu da var. Akademiye her

gün şakalar yaparak falan gidemezsin. Sanatçı o

dünyanın içine girince ciddileşir, sıkıcı olur,

sıkıcı olunca da kötü sanat yapar. Bir de

ciddiye almanın ben neredeyim, ne yapıyorum, bu

iyi bir şey mi, değil mi, ben vasat bir adamım

da beni bir şey mi sanıyorlar, o bana şunu

söyledi, ben bunların hiçbirine aldırış

etmeyeyim, bildiğim yoldan mı gideyim gibi

gayet dertli ve trajik bir sanatçı olmaya doğru

yolu var. Ona girersen, Yunan’ın trajik

kahramanlarının tanrılarla savaştığı gibi, sen

de öyle savaşır ve mağlub olursun. Van Gogh

trajedisi böyle doğar. Ciddiye almanın iki

şekli. Bir de bizim gibi adamlar var. Ben tabii

ki birinci yola hiç gitmedim. Profesörlük,

hocalık gibi. Trajik bir şeye de gitmedim ama

onun civarından geçtim, geldim, döndüm. Benim

mizah yeteneğim çok dengeledi.

Resminizin içindeki imgelere bir anti-figür diye bilir miyiz? Eğer öyleyse bu başkaldırıyı, yine yukarı doğru gelişen ters bir piramide benzetebilir miyiz?

Figürün piramidin tepesi olması Rönesans

olayıdır. Daha doğrusu Yunanlıdan gelir. Artık

perspektif ve anatominin özellikle Rönesans’ta

çok gelişmesi figürü çok ortaya çıkarmıştır ve

figür yüceltilmiştir. Çirkin figür bile

yüceltilmiştir. Çok yüklüdür. Michelangelo

parmağıyla tanrıyı canlandırır. Artık orada bay

art var.

Yani sanatın en yüksek noktası. Orada önemli

olan mükemmelliktir. Koca koca müthiş figürler

ya da küçük figürler. Adam dünyanın merkezine

oturmuş, oradan dünyayı çiziyor gibi. Bu benim

sanat anlayışıma çok karşı bir şey. Ben tabii

ki merkezin etrafında, merkez kaç kuvvetiyle

dönen, düşmeyen, daha agresif, çarpık, çurpuk

figürleri seven bir adamım. Onlar diyorlar ki,

‘elimizde bir takım aletler var; perspektif,

anatomi gibi. Böyle bir takım şeylerle dünyayı

ele geçirmek istiyoruz’. Fakat bunun bir

macerası, heyecanı yok tabii. Bana her zaman,

bir karambol ya da karışıklık içinde figürü

andıran şeylerin belirmesi heyecan verdi. Ben

son derece figüratifim. Rönesans’tan

hoşlanmayacak kadar figüratifim. Bizim ülkede

dövünüyorlar, ‘biz Rönesanslı olamadık,

hiçbir şey yapamıyoruz’ diye. Sanki Rönesanslı

olsalar bir şey yapacaklardı! Çok kere,

eskiden beri, olmamasının avantaj olduğunu

söyledim. Bakın, dedim, Çinliler ağlamıyorlar

ve neler yapıyorlar. Bugün çağdaş Çin sanatı

her yeri sardı ve işleri çok yüksek fiyatlara

satılıyorlar. Pazarları falan var. Peki bu

adamlar Rönesans’ta yok, hadi bakalım!

Hindistan’ın da Rönesans’ı yok. Demek istiyorum

ki bir ülke Rönesans’ı mesele yapmazsa, bunu

bir avantaj olarak görmemeleri olacak gibi

değil.

Çok büyük bir zekasızlık olarak görüyorum

bunu. Yalnız lekeciler, bazı modern sanatçılar,

değişik figürlerde onları aramıştır. Yerlerdeki

yağ lekelerinden, duvarlardaki çizgilerden. Her

türlü leke bir figür çağrışımı yapabilir.

Onlara ilaveten bir şey daha yapıyorum ve fark

atıyorum sanıyorum bazı anti-figür

taraftarlarına; ben o figürün gözlerini

buluyorum ve oraya göz koyuyorum . Nereye

koyarsanız gözler canlandırır. Bu gözleri bir

büyücü gibi koyuyorum ve canlandırıyorum.

Artık küresel sanattan bahsediliyor. Küresel sanat okyanusunda yüzerken neden yalnız hareket ettiniz? İyi bir partner bulamadınız mı yada neden?

Robert Koleji’nin mühendislik kısmına giderken

resim de yapıyordum ve resim ciddileşmeye

başladı. Ben hop diye resme atlamadım, itildim

diyorum ya başından beri. Asmalı Mescit’te

‘Tavan Arası Grubu’ diye bir grup kurduk. Tavan

Arası Grubu mektepli olmayan, otodidakt

ressamların grubuydu ve bir iki sergi açtık. O

sırada bir takım insanlar bizi biraz kullandı,

saldırmak istedikleri kişilere karşı. Akademiye

karşıydık. Ben ciddi karşıydım, o zaman dahi.

Ressam olmayanlar da vardı orada. Atıf Yılmaz

mesela. O da resim yapıyordu. Böyle tuhaf

bir gruptuk. Bundan sonra böyle bir şeye

ihtiyaç duymadım. Ama bir sürü arkadaşım oldu.

Hala da var.

İstanbul’un yepyeni bir sürece girdiğini hep birlikte görüyoruz. Sizce bu olanlar normal mi yoksa oldu bittiye mi geliyor?

Bundan dört, beş sene önce resim sanatı bitti

diye bir şeyler söylüyorlardı. Öyle bir şeyin

olmadığı bugün görüldü. Bir takım sözde

küratörler kalktılar, resim sanatı zombidir,

öldü bitti, dediler. Ben Vasıf Kortun’a bununla

ilgili kaç kere cevap verdim. Şimdi hiç sesini

çıkartmıyor. Öyle bir şey olmaz, hiçbir zaman

da olmadı. Enstelasyona, videoya, heykele

karşıyım diyen yok zaten. Dışarıda da yok.

Burada kendilerine göre bir takım şeyler

uyduruyorlar.

Yılda 3000’e yakın resim-heykel mezunu veriliyor. Sizce bu gençler ilerleyebilmek için ne yapmalı?

Mezun olmasınlar. Bıraksınlar bence. Hiçbir

faydası yok. Ama derseniz ki milletimizin sanat

ihtiyacı var, o zaman kalsınlar. New York’ta

yaşadığım yıllarda bir takım genç sanatçıların

atölyelerine giderdim. Çok acıklı bir karı

kocayı hatırlıyorum. Kaç tane devasa resimler

yaparlardı ama hiç biri satılmazdı, onları

göstermek imkansızdı. Aradan zaman geçti,

aradım onları. Ayrılmışlardı ve başka işlerle

uğraşıyorlardı. Sadece Türkiye’de değil dünyada

bir sürü akademi mezunu var. Çoğu başka işlere

girmişlerdir muhakkak. Çizmek, sanat, insana

başka bakış açısı verir tabii ama illa bir şey

olacak anlamına gelmez. Eninde sonunda ben

bunun faydalı olduğu kanısındayım. Çünkü

satamayacakları ya da bu işten yorulmuş

olmaları, onların illa kötü oldukları anlamına

gelmiyor.

Zaten ünlü olanların hepsi o kuşağın en iyileri

de değil. Bunların hepsi ayrı ayrı durumlar.

Kazananlar mı iyi, kaybedenler mi! Onların

arasındaki durum pek açık değil. Bu kadar

karambolün içinde Türkiye’de bir sürü akademi

mezunu bulunması enteresan. Bir sürü üniversite

mezunu olması enteresan. Sonra bir ihtilal

yapıyorlar, ya iktidarı ele geçiriyorlar ya

hapse giriyorlar ya da evlerin de oturuyorlar.

Ama resim okumuş oluyorlar. Eğitim meselesi.

Terbiyelenme durumu. Herkes bir şey olacak diye

bir şey yok. Öyle bir adalet yok.

Büyük projeler için İstanbul’a gelen büyük küratörler buraya ne kadar içerden bakabiliyor? Bildiklerini mi yapıyorlar, birer kültür misyoneri gibi mi davranıyorlar?

Öncelikle bakamıyorlar. Burayı önceden

bilmiyorsa, tarihiyle önceden ilgilenmemişse,

İslam sanatını, buranın Doğu Roma olduğunu

bilmiyorlarsa bakamazlar. Onlara rehberlik eden

Türk vakıflar ve uzmanlara ne kadar

güvenebilirler? Henüz tartışılmıyor ama bir gün

çok tartışılmaya başlanılacak bir konu.

İstanbul 2010 Kültür Başkenti projesi sonrasında, İstanbul nasıl bir hal alır sizce? Sanatçıların yetenek ve davranışlarıyla şehrin tutumu ve davranışı arasında bir yakınlaşma mı olur, uzaklaşma mı?

2010’da İstanbul’un kültür başkenti olacağını

hep duyuyoruz. Ama tam olarak ne olduğunu

bilmiyorum.

Bilmeniz ya da size bildirilmesi gerekmez miydi?

Gerekir diye düşünüyorum ama öyle bir bilgi

yoksa, kimin ne yaptığını bilmiyorsak…

Türkiye’de şöyle bir şey var, bütün arkada

kalmışlığına rağmen buradaki insanlar bazı

işlerden çok para çıkarmayı yahut bu şekilde

ismini ortada gezdirmeyi biliyorlar. Öyle bir

şey olduğu zaman bunun adayları hemen çıkıyor

piyasaya. Orası burası toplanıyorlar,

buluşuyorlar, konuşuyorlar ve kendilerine göre

bir takım şeyler yapıyorlar. Sonra biz kulaktan

bir şeyler duyuyoruz. Basında da gayet şematik,

küçük formüller şeklinde hep müthiş şeyler

olduğunu görüyoruz, fakat, ne olacağı konusunda

açıklamalar yok. Mesela önemli birisi

kalksa, dışarıdan buraya gelse, kendi alanında

faydası olabilecek bir çevreye girse, onu

getirenler hemen onu bir köşeye kapatırlar.

Onlar o adamı boğarlar sanki, kimseyle

görüştürmezler o adam uçağa biner gider. Onu

ilk geldiği gün karşılayan kimse yine onunla

geri döner. Böyle bir ülke burası. Burada

insanların birbirine saygısı yok ki. Bireyci

mi, değil mi, egoist mi, nedir bu milletin öz

ahlakı biz daha öğrenemedik yani. Her gün

namustan bahsederiz, en büyük hırsızlar buradan

çıkar.

Gizli kameralar önünde kendi bankasını soyan,

hortumlayan adamı biz burada gördük. Başbakan

dünyanın en saçma kişisi. Muhalefet desen…

En iyi şeyleri diliyorum. İnşallah 2010

muvaffak olur.

Hepimizin temennisi bu.

Bak öyle diyoruz ama ressamları çağırıp soran

var mı?

Gençlere verebileceğiniz öneriler var mı?

Bir an evvel bıraksınlar.

Ne diyeyim !!

( deyince, hande ‘neyi?’ sorusunu sormadı, ömer’de o zaman, ‘beceremedikleri herşeyi’, cevabını vermedi.)

Zavallı sanatçının sırtından…

Koleksiyonerin profili çeşitleniyor, yenileniyor. Bu iyi bir şey. Türk sanatseveri etkilenmeye çok açık. Bu etkilenme, medyadan ya da kulaktan ağıza şeklinde şeklinde gerçekleşiyor. Bir sergiden insanların beğenerek çıkması ve şehre dağılıp anlatması da önemli bir şey. En önemlisi medya. Medyadaki insanlar iyi yazılar yazabiliyorsa önemli şeyler oluyor.

Koleksiyoner daha çok isime bakarak sanat alıyor. Tabii, ticari bir amaç da güdüyor. Kimse para kaybetmek istemez. ‘Benim olsun, sonra satayım’ mantığı vardır. Bugünün koleksiyoneri bilinçsiz. Türkiye’de her şey mükemmel de koleksiyoneri mi değil! Koleksiyonerlik bir moda işidir. Bir akım moda olur, onu alırlar. Mezat işi bir modadır. Mesela benim işlerim en tepedeydi. Neden, bilmiyorum. Sonuçta koleksiyoner modaya bağlıdır. Çünkü koleksiyoner ona buna gösterir, devam ediyorlarsa, siz tutuyorsunuz demektir. Bunlar birkaç ayak; galeri, yazar, medya, alıcı ve koleksiyoner. Müze bunların bir büyüğü. Ama bazen müze çok kurumsallaşır ve müzsibet bir şey olur. Bir müzenin faydası olacağına zararı olabilir. Kurumun bir faydası olduğuna inanmıyorum. Sanatçı, kulaklarını havaya dikmiş, gözlerini etrafta gezdiren bir mahluk. Sanatçı, her durumda masumdur ama koleksiyoner değildir. Böyle dediğin zaman, bence katiller de biraz masumdur. Suçu karalayan bir adam değilim.

Koleksiyonerin suçu, zavalli sanatçının sırtından bir şeye sahip olmak. ‘Ben bunu aldım, astım’ demesi, sahip olma, gösterme duygusu… koleksiyoner, sanat eserini ucuza almak istiyor. Müzayedeye giriyor, dedikoduları dinliyor, küçük lobilere giriyor, ayakçılarla kulağını dışarıya uzatıyor. Bu dedikolduları koz olarak kullanıyor.  Benden birisi iş alırken, ‘sizin buna benzer bir resminiz müzayedede satılmamış’ diyor. Satılır, satılmaz. Ben zaten bunlardan bir şey çıkacağını bilseydim kırk yıl yurtdışında yaşamazdım. Suç, bir anlamda koleksiyonerde. Çünkü cahil ve bilinçsiz. Koleksiyoner cahil, ressamların büyük bir kısmı cahil. Mesela orijinal Picasso görmemiş. Galericisi cahil. Ne bekleniyor? Fiyatlar hangi ülkede bu kadar az! En yüksek satan 100 bin euro. Ben bu fiyata sattım. Erol Akyavaş çok kültürlü ve iyi bir ressamdı, en yüksek fiyatı, 250-300 bin euro.

Ortada bir suç meselesi varsa, en kabahatli galerici, çünkü, bu işi en iyi bilmesi gereken o. sonra ustalaşmış ve kurnazlaşmış koleksiyoner tipi, sonra da onlarla oynayan ressam. Bütün koleksiyoner, galerici ve ressamlar için aynı şeyi söylersek büyük haksızlık etmiş oluruz tabii, bu işi çok iyi yapanlar var.

ÖMER ULUÇ,,