KATRAN ve TÜY modern sanat bilgi ortamı

Selam Çağla,

Bu elektronik postayı okumadan önce çenemin düşüklüğü için özür diliyorum ama yüzyüze konuşamadığımız ve konunun neresinde durduğumu daha sağlıklı anlatabilmek amacıyla bir kereye mahsus böyle uzun bir yazı gönderiyorum. Telefon görüşmesinden sonra elektronik postayı ancak şimdi yazabiliyorum. “Karşı Sanat Çalışmaları” ve aslında daha çok “78′liler Derneği” etkinliklerinden uzunca bir süredir haberdarım. Hem Eren’i görmek hem de bienal ve “Unutulan Söylemin Kahramanları” çalışmasının sunumu için neler yapabiliriz konusunda tartışmak için uygun bir zamanda İstanbul’a gelmek ve “Karşı”yı ziyaret etmek isterim. Projenin gelişim sürecinden ve öncesinde bu işe neden kalkıştığımdan bahsedeceğim.

“Unutulan Söylemin Kahramanları” adlı işin bir kısmı internet sitemde izlenebilir. Proje üç bölümden oluşuyor ve bunların üç duvarlı bir odada sunumu için plan yapılmıştı. Bununla ilgili değişikliğe de gidilebilir ve yeni fikirler üretilebilir. Sunum yapılacak alan ufak bir eski İzmir kahvehanesi gibi tasarlandı. Bu kahvehaneler Basmane’nin toplumsal iletişim ve tartışma merkezleri olduğundan hikayeleri böyle bir ortamda sunmak düşüncesi gelişti. Üç duvarda üç ayrı fotoğraf hikayesinin yanında gösterilmesi düşünülen videolar da yine oradaki ufak bir televizyonda, eski taburelere oturularak izlenebilecek. Kahvehane masasının üzerinde de mültecilere hatıra olması amacıyla çekilen, ancak haber vermeden(!) gittikleri için bize hatıra kalan fotoğraflarından minik bir albüm de izlenebilecek. Sunum detayları ile ilgili daha fazla ve ayrıntılı bilgiyi ve mekanın elektronik ortamda hazırlanmış basit planlarını da sonraki elektronik postada göndereceğim.

http://www.dorukdemircioglu.com/essays.php

Hikayeler bu sayfada 3 bölümde izlenebilirler.

Ben bu işe neden kalkıştım?

2004-2005 yılları arasında 12 ay boyunca “Erasmus” adlı program ile İtalya diye bir ülkenin Roma diye bir şehrine Kimya Mühendisliği eğitimimi sürdürmek üzere gideceğimi öğrendim. Bunun sonrasında üzerinde “Roma” yazan bir kitap aramaya başladım. Bulduğum kitaplar genelde en iyi kahvenin nerede içileceğini ya da şehrin vitrinindeki en iyi sanat eserlerinin nasıl izlenebilecğini anlatan kitaplar oldular. Ben de bunlardan bir tanesini satın aldım ve kısa bir süre sonra da İtalya’da eğitim ve yaşam tecrübesi başladı. Sonrasında fotoğrafa olan ilgim yaşantımla paralel bir şekilde gelişti ya da değişti. Sitede biyografi kısmında da bu süreçle ilgili ufak tefek izler var.

Bu süreç öncelikle Çin restoranlarından birinde çalışan Paolo adlı aşçı arkadaşımla aynı odayı paylaşarak başladı ve daha sonra da Arnavutluk, Avusturya’dan gelip dolandırılan iki öğrenci, Kolombiyalı kaçaklarla aynı evi paylaşmak, şehrin gettosunda kalacak yer arayarak devam etti. Daha sonra başlangıçta sokakta iki ay içinde öğrenebildiğim İtalyanca ile ev arama sorununu aşmayı denerken çok sıkıntılı durumlar yaşadık ve problemler zamanla çözüldü. O tehlikeli mekanlar artık sadece canım sıkıldığında gittiğim ve zor ama keyifli mekanlar olmaya başladılar. Bir yıllık yorucu ve sıkıntılı bir süreci tamamlandıktan ve İzmir’e döndükten sonra bir kalp krizi geçirdim. Özetle, yaşadığım çevrenin değişmesini istiyordum, ancak bunun için önce kendimi, sonra bakış açımı ve belki son olarak da söylemimi ve aktarabildiklerimi değiştirmem gerektiğini fark ettim. Fotoğraf makinesi de bu işe yarayabilir gibi duruyordu. Sonrasında da İzmir’deki Afrikalı öğrencilerin fotoğraflarını çekmeye karar verdim. Çünkü İtalya’da “ekonomik anlamda çevre” ülkelerden biri olan Türkiye’den gelen öğrencilerin durumunun bir benzerini burada yaşadıklarını düşünüyorum.

Afrikalı Öğrenciler ile ilgili işi herhangi bir yerde sunmadım. Bu işi yaparken benim en yakın arkadaşlarımdan biri olan Omary Kanada’ya gidip üniversiteyi orada okumak istediğinden bahsettikten kısa bir süre sonra ortadan kayboldu İstanbul’da bir apartmanda ölü bulundu. Organ mafyası belki onun gideceğini fark etmiş ve zor durumundan faydalanmış olabilir diye düşünüyoruz ama kesin bir bilgiye ulaşamadık. Bunun için de “mülteciler ve biz eşitiz” “herkesin sığınmaya hakkı vardır” gibi sözleri çokça söyleyen çok uluslu STKlara bile bilgi alabilmek için e-postalar gönderdim ancak herhangi bir bilgiye ulaşamadık. Yabancılar genelde korkulan insanlar olmalarına rağmen tehlikenin ortasında yaşayan ve en çok istismar edilenler kendileri oluyorlar. “Basmane: Mültecilerin el kitabı” da bu nedenle hazırlanmış ironik bir “gezi rehberi” oldu. Mültecilere hitaben yazılan ancak “ekonomik merkez”i kendi diliyle rahatsız etmek isteyen bir rehber olarak düşünüldü. Örneğin: “Basmane’de dünyanın en iyi çayını içebilirsiniz. Çünkü en iyi kaçak çaylar en iyi kaçak çaycı tarafından harmanlanır ve sunulur.”

Proje nasıl gelişti?

İzmir - Basmane’de mültecilerin yaşadığını ve şehrin “liman şehri” olma özelliğinin bu yanını duyduktan sonra önce oraya gidip görmeye ve insanları tanımaya karar verdim. Başlangıçta, daha önce Basmane’de kendi geçmişi ve yiten tarihi mekanlar üzerinden bir proje yapan DEÜGSF Fotoğraf Bölümü’ndeki arkadaşlarımın hocası Nezaket Tekin ile görüştüm. O başlangıçta mekan ve birkaç kişi ile iletişim kurmamda yardımcı oldu. Bir yıldan biraz daha uzun bir süredir proje devam ediyor ve ikinci bölümünde Ulise (Hulusi) adlı Romanya’dan gelen sokak müzisyeni bir ailenin karakolda son bulan hikayesi anlatılıyor. Bu aile ile kurduğum dostluk da İtalya’da metroda sık sık dinlediğim şarkıları mırıldanmamla başladı. Ulise şu an en yakın arkadaşlarımdan biridir ve sık sık farklı ülkelerden beni arar ve görüşürüz. Bu hikaye de Basmane’nin misafir çeşitliliği açısından önemli diye düşünüyorum. Son bölümde de Basmane’deki yaşantıların hikayelerini anlatan, köpek yetiştiricisi, şair, bazen sevgi dolu bazen de nefret dolu amatör film yönetmeni Aşık Mürsel ve bölgede yaşayan ve yaşantısında şanssızlığa uğramış ve yolu Basmane’de sonlanmış diğer insanların hikayeleri var. Video çalışması bu insanlardan ikisi ve Aşık Mürsel üzerine ve 25 dakika süren bir çalışma oldu. Kramp grubunun kurucularından Zappa Gürsel ve Yılmaz Güney filmlerinin figüranlarından biri olan Mehmet Dayı (Mehmet Aydoğdu) kendi hikayelerini anlatıyorlar. Duvarlardaki fotoğrafların aksine videolarda Nezaket Hoca’nın video çekimleri ve fotoğrafları ağırlıkta çünkü ben o dönemde ikinci bir kalp krizi geçirdim ve malesef bir ay boyunca Basmane’de bulunamadım. Ancak videoların ikinci kısmında ve edisyon kısmında birlikte çalıştık. Ben başlangıçta fotoğraf-hikaye gibi düşünmüş olsam da hem sunumu hem de orada gördüklerim sonrasında başka bir hale geldi. Video çalışması için Nezaket Hoca’nın da fikrini alacağım ve olumlu bakacağını düşünüyorum. Kendisiyle bundan sonraki herhangi bir projede birlikte çalışmama kararı almış olsak da bunun bu sunum için bir sorun yaratacağını sanmıyorum.

Proje neyi anlatıyor?

Bu kitap ve kahvehane sunumu temelde “merkez” dışındaki dünyanın hem zor hem de oldukça samimi yanlarını hem can sıkıcı ve gerçek taraflarıyla hem de beklenmedik bir şekilde gülümseterek anlatıyor. Mülteci konusunda bakışı, girişte 3 görselle aktarmayı düşündüm. Bu üç görselden ilki lisede kullanılan tarih atlasındaki sömürgeler haritası, ikincisi mülteciler nereden nereye gidiyor konulu harita (wikipedia uygun bir kaynak bunun için) ve son olarak da atlasların girişlerinde kullanılan ülke bayrakları olacaklar. Ancak bu ülke bayrakları oradaki bir call-shop’un duvarında çekilmiş bir fotoğraf ile gösterilecek. Bu fotoğraf internet sitesinde bulunuyor. Çok uzattım farkındayım, toparlayacağım, hem uykum da geldi.

Ben, çok uluslu hoşgörü tüccarlarının aksine mültecilerin herhangi bir ülkeye gittiklerinde ikinci sınıf insan durumunda kalmalarından daha çok bu olayı modern zamanın sömürgeciliği olarak görmek gerektiğini düşünüyorum. Artık yer altı zenginlikleri ve sermaye çok daha hızlı hareket edebildiğinden şu an insan emeği artık “ekonomik merkez” ve yarattığı sistemin sürekliliği için ihtiyaç duyduğu en büyük zenginlik oldu. Bu insanlar sadece savaştan değil, aynı zamanda açlıktan ve çözemeyeceklerine inandırıldıkları toplumsal sorunlarından da kaçıyorlar. Birçoğunun da bu yüzden sığınma hakkı yok. Sorun yaşamamak için beyazlar hep Filistinli ve siyahlar da Sudan’dan geldiklerini iddia ediyorlar. Onlara sığınma hakkı vermek, aslında çok daha ucuza işçi çalıştırmaktan başka bir şey değil. Fabrikalarda, çiftliklerde ve hatta şehir merkezinde barlarda hep yabancılar çalışıyorlar çünkü kendilerine biçilen otonom işler ve davranışlar hayatta kalmaları için yeterli oluyor. Projeyi, mültecilerin yola çıktıklarında ve sonrasında yaşadıkları zorluklar ve ölüm tehlikesinin yanı sıra, aslında cevabını bulamayacakları soruların peşinden atladıkları karanlık kuyuyu göstermek amacıyla sunmak istiyorum.

Bunları da söylemek aslında çok çirkin ama…

Bu proje için herhangi bir kişi ya da kurumdan para desteği almadık. Almayı da düşünmüyoruz. Daha önce Uluslararası Af Örgütü (Amnesty Int.) bizden bu projenin fotoğraflarını kataloglarında kullanmak için istedi ve biz bunu reddettik. Çünkü kendileri ve bölgedeki diğer birçok STK ya da devlet kurumları yasal olarak sığınma hakkı bulunmayan insanlara herhangi bir yardım yapmıyorlar. Hatta en yetkilileri arasında hiç mülteci görmemiş olanlar var. Yaptıkları yardım da söylediklerinin aksine bireysel yardımlardan daha çok uluslararası para manipülatörleri tarafından finanse ediliyor. Hem mültecilere hem de devlet ve şirket politikalarına uygun yapabilecekleri yardım onları hem mültecilerle iletişim kurmak konusunda çok sınırlamış hem de sadece dökümanlar konusunda yardım edebilecek durumda olduklarını söylüyorlar ellerindeki onca imkana rağmen. Bunları şu yüzden anlatıyorum. Ben hem arkadaşımın ölümü konusuyla ilgili hem de bu konuyla ilgili çalışan kurumların çok büyük samimiyetsizliklerini gördüm ve birçoğuna da kendi kaynakları ve dökümanları üzerinden bunu açıkça söylemekten de çekinmedim. Bu gibi projelere çok ciddi para yardımları yapılabildiğini görmek hem şaşırttı hem de üzdü çünkü sömürüyü anlatmanın bile sömürüsünü yapılıyor artık. Sunumdan çok söylem ve konuyla ilgili bakışımız açısından çok çok hassasım. Bunca çenesi düşüklüğü de bu yüzden yaptım, kusuruma bakma. Bu elektronik postayı seçici kurulda proje hakkında bilgi isteyen diğer kişilerle paylaşabilirsin. Kendim de belgesel fotoğraftan yaşamımı sürdürmek isterken işin içine daldıkça hikayeleri olabildiğince ve imkanım oldukça paradan uzak tutmaya karar verdim. Bu yüzden de Malzeme Bilimi ve Nanoteknoloji yüksek lisansı sonrasında yaşantımı başka bir şekilde sürdürmeye karar verdim. Bu da proje sunumu için gerekli kişisel bilgi olsun. Eğer vizem yetişirse ve bahsettiğim gibi Göteborg’a gidiyor olacağım. Bu yüzden ve Eylül ayında da burada olamayacağımdan ne kadar zamanım var bilmek istiyorum.

DVD kopyasını önümüzdeki hafta içinde halletmeyi umuyorum. Fotoğraf baskıları ve bunu halletmek için gereken imkanlar (mekan, zaman ve diğerleri) ile ilgili de bilgi vermek için senden cevap bekliyorum. Projeyi internet sitemde görebilirsiniz ve paylaşabilirsiniz. Biyografimde okul ve katıldığım atölye ve sergi gibi şeylerin bir kısmı ile ilgili bilgiler mevcut. Ağustos’un 15′i gibi İstanbul’da olmayı planlıyorum. Ortaya çıkan işten çok konuyla ilgilendiğiniz için teşekkürler. Kolay gelsin, bana da iyi uykular.

Sağlıcakla,

Doruk